Përgjegjësitë në rritje për mbrojtjen kibernetike kërkojnë profesionistë të përgatitur, investime të vazhdueshme në aftësi dhe lidhje më të forta ndërmjet arsimit dhe tregut të punës. Këto çështje ishin në fokus të sesionit të tretë të Konferencës Kombëtare për Sigurinë Kibernetike, të organizuar nga Autoriteti Kombëtar për Sigurinë Kibernetike më 3 nëntor 2026, në Tiranë.
Me temë “Më shumë rregulla, më shumë përgjegjësi, më pak ekspertë: si ta kapërcejmë hendekun e kapaciteteve në sigurinë kibernetike?”, sesioni trajtoi përgatitjen e profesionistëve të rinj, zhvillimin e personelit ekzistues dhe mundësitë për të tërhequr e mbajtur talentet në këtë fushë.
Në diskutim morën pjesë Pranvera Skana, Zëvendësministre e Mbrojtjes; Prof. Dr. Ismail Kocayusufoğlu, Rektor i Institutit Kanadez të Teknologjisë (CIT); Darko Angelov, Drejtor i Departamentit të Bashkëpunimit për Sigurinë në OSBE; Vanja Madžgalj, Menaxhere e Projekteve Strategjike në Qendrën për Kapacitetet Kibernetike të Ballkanit Perëndimor (WB3C); dhe nënkolonel Valëzim Lika, përfaqësues i Komandës së Kibernetikës dhe Ndërlidhjes të Forcave të Armatosura të Republikës së Shqipërisë. Moderimi nga Arli Minga, Drejtor i Drejtorisë së Monitorimit dhe Reagimit ndaj Incidenteve, Qendra Operacionale SOC/C-SIRT në AKSK, e lidhi diskutimin me nevojat konkrete të monitorimit, parandalimit dhe reagimit ndaj incidenteve.
Faktori njerëzor mbetet vendimtar për ta kthyer kuadrin ligjor dhe investimin në teknologji në mbrojtje funksionale. Minga theksoi rolin e ekspertëve në reagimin në kohë ndaj kërcënimeve, duke sjellë në vëmendje bashkëpunimin e AKSK-së me infrastrukturat kritike dhe të rëndësishme të informacionit, sektorin bankar, telekomunikacionin dhe partnerët ndërkombëtarë. Trajnimet, shkëmbimi i shpejtë i informacionit dhe ndërgjegjësimi janë pjesë e këtij angazhimi, por zhvillimi i kapaciteteve kërkon edhe planifikim për nevojat që sjellin teknologjitë e reja.
Për Zëvendësministren e Mbrojtjes, Pranvera Skana, siguria kibernetike ka një rëndësi të krahasueshme me mbrojtjen e kufijve fizikë të vendit. Përgatitja e burimeve njerëzore në këtë fushë përbën një investim afatgjatë, të cilit i shërbejnë edhe programet e studimit në Akademinë e Forcave të Armatosura. Ajo theksoi se sfida shtrihet përtej rekrutimit të të rinjve: institucionet duhet të zhvillojnë aftësitë e stafeve ekzistuese dhe të ndërtojnë një kulturë përgjegjësie për mbrojtjen e informacionit dhe përdorimin e shërbimeve online.
Mbështetja gjatë studimeve dhe perspektiva e qartë e punësimit u paraqitën si elemente që nxisin interesin e të rinjve për këtë drejtim. Skana evidentoi bursat dhe mundësitë e punësimit që ofron Akademia, duke i lidhur ato me përzgjedhjen e kandidatëve të talentuar dhe me nevojat e institucionit.
Roli i universiteteve u trajtua nga Prof. Dr. Ismail Kocayusufoğlu, i cili vuri theksin te ndërthurja e njohurive teknike me etikën dhe përvojën praktike. Sipas tij, përgatitja e ekspertëve kërkon kurrikula që përditësohen në përputhje me zhvillimet teknologjike, programe certifikimi dhe bashkëpunim ndërkombëtar. Ritmi i ndryshimeve e bën të domosdoshëm reagimin më të shpejtë të institucioneve arsimore, pasi shtyrja e përshtatjes së programeve për vitin pasardhës akademik mund të thellojë hendekun ndërmjet formimit dhe kërkesave të profesionit.
Bashkëpunimi ndërmjet sektorit publik, sektorit privat dhe akademisë u evidentua edhe nga Darko Angelov si një mundësi për të zgjeruar kapacitetet dhe për të identifikuar talente të reja. Ai prezantoi angazhimin e OSBE-së me AKSK-në në parandalim dhe ndërgjegjësim, përfshirë aktivitetet me të rinjtë dhe grupet më të cenueshme në internet. Në këtë kuadër, hakerimi etik dhe orientimi i aftësive drejt përdorimit të përgjegjshëm mund të ndihmojnë në përgatitjen e profesionistëve të ardhshëm. Partneritetet publike-private, të mbështetura në shkëmbimin e ekspertizës dhe koordinimin e procedurave, krijojnë gjithashtu mundësi për parandalim dhe reagim më efektiv ndaj incidenteve.
Nevoja për të punuar njëkohësisht me fuqinë punëtore ekzistuese dhe me brezin e ardhshëm të profesionistëve ishte në qendër të kontributit të Vanja Madžgalj. Ajo prezantoi punën e WB3C-së për identifikimin e nevojave të operatorëve të infrastrukturës kritike në rajon, si bazë për programet e zhvillimit të kapaciteteve për vitin 2027. Ndër fushat e evidentuara ishin siguria e sistemeve të kontrollit industrial, reagimi ndaj incidenteve, vazhdimësia e biznesit, ushtrimet dhe koordinimi ndërmjet sektorëve të ndërlidhur.
Madžgalj theksoi se zgjerimi i bazës së talenteve kërkon më shumë mundësi për gratë dhe për të rinjtë jashtë kryeqyteteve. Lidhja e arsimit me praktikën, mentorimi brenda industrisë dhe rrugët e qarta të zhvillimit profesional mund të ndihmojnë që aftësitë të përputhen me nevojat reale të punës. Përballë largimit të ekspertëve, ajo propozoi forcimin e qarkullimit të njohurive dhe përvojës ndërmjet institucioneve, bizneseve dhe universiteteve.
Përvoja e Forcave të Armatosura, e paraqitur nga nënkolonel Valëzim Lika, tregoi rolin e programeve akademike, praktikave mësimore, ushtrimeve kombëtare e ndërkombëtare dhe hackathon-eve në identifikimin e talenteve. Pas përzgjedhjes, zhvillimi profesional mbështetet përmes trajnimeve të avancuara. Lika theksoi gjithashtu se ekspertët e formuar në Forcat e Armatosura mund të kontribuojnë edhe në administratë apo në sektorin privat, duke e shtrirë përfitimin e këtij investimi në sigurinë kibernetike të vendit.
Diskutimi nxori në pah nevojën që politikat për burimet njerëzore të përfshijnë të gjithë rrugëtimin profesional: nga njohja e hershme me sigurinë kibernetike dhe përgatitja akademike, te përvoja praktike, punësimi dhe përditësimi i vazhdueshëm i aftësive. Për AKSK-në, institucionet, operatorët dhe partnerët, kjo kërkon një angazhim të bashkërenduar, që kapacitetet njerëzore të zhvillohen krahas përgjegjësive ligjore dhe ndryshimeve teknologjike.
