Me temë “Më shumë rregulla, më shumë përgjegjësi, më pak ekspertë: si ta kapërcejmë hendekun e kapaciteteve në sigurinë kibernetike?”, sesioni trajtoi përgatitjen e profesionistëve të rinj, zhvillimin e personelit ekzistues dhe mundësitë për të tërhequr e mbajtur talentet në këtë fushë.

Në diskutim morën pjesë Pranvera Skana, Zëvendësministre e Mbrojtjes; Prof. Dr. Ismail Kocayusufoğlu, Rektor i Institutit Kanadez të Teknologjisë (CIT); Darko Angelov, Drejtor i Departamentit të Bashkëpunimit për Sigurinë në OSBE; Vanja Madžgalj, Menaxhere e Projekteve Strategjike në Qendrën për Kapacitetet Kibernetike të Ballkanit Perëndimor (WB3C); dhe nënkolonel Valëzim Lika, përfaqësues i Komandës së Kibernetikës dhe Ndërlidhjes të Forcave të Armatosura të Republikës së Shqipërisë. Moderimi nga Arli Minga, Drejtor i Drejtorisë së Monitorimit dhe Reagimit ndaj Incidenteve, Qendra Operacionale SOC/C-SIRT në AKSK, e lidhi diskutimin me nevojat konkrete të monitorimit, parandalimit dhe reagimit ndaj incidenteve.

Faktori njerëzor mbetet vendimtar për ta kthyer kuadrin ligjor dhe investimin në teknologji në mbrojtje funksionale. Minga theksoi rolin e ekspertëve në reagimin në kohë ndaj kërcënimeve, duke sjellë në vëmendje bashkëpunimin e AKSK-së me infrastrukturat kritike dhe të rëndësishme të informacionit, sektorin bankar, telekomunikacionin dhe partnerët ndërkombëtarë. Trajnimet, shkëmbimi i shpejtë i informacionit dhe ndërgjegjësimi janë pjesë e këtij angazhimi, por zhvillimi i kapaciteteve kërkon edhe planifikim për nevojat që sjellin teknologjitë e reja.

Për Zëvendësministren e Mbrojtjes, Pranvera Skana, siguria kibernetike ka një rëndësi të krahasueshme me mbrojtjen e kufijve fizikë të vendit. Përgatitja e burimeve njerëzore në këtë fushë përbën një investim afatgjatë, të cilit i shërbejnë edhe programet e studimit në Akademinë e Forcave të Armatosura. Ajo theksoi se sfida shtrihet përtej rekrutimit të të rinjve: institucionet duhet të zhvillojnë aftësitë e stafeve ekzistuese dhe të ndërtojnë një kulturë përgjegjësie për mbrojtjen e informacionit dhe përdorimin e shërbimeve online.

Mbështetja gjatë studimeve dhe perspektiva e qartë e punësimit u paraqitën si elemente që nxisin interesin e të rinjve për këtë drejtim. Skana evidentoi bursat dhe mundësitë e punësimit që ofron Akademia, duke i lidhur ato me përzgjedhjen e kandidatëve të talentuar dhe me nevojat e institucionit.

Roli i universiteteve u trajtua nga Prof. Dr. Ismail Kocayusufoğlu, i cili vuri theksin te ndërthurja e njohurive teknike me etikën dhe përvojën praktike. Sipas tij, përgatitja e ekspertëve kërkon kurrikula që përditësohen në përputhje me zhvillimet teknologjike, programe certifikimi dhe bashkëpunim ndërkombëtar. Ritmi i ndryshimeve e bën të domosdoshëm reagimin më të shpejtë të institucioneve arsimore, pasi shtyrja e përshtatjes së programeve për vitin pasardhës akademik mund të thellojë hendekun ndërmjet formimit dhe kërkesave të profesionit.

Bashkëpunimi ndërmjet sektorit publik, sektorit privat dhe akademisë u evidentua edhe nga Darko Angelov si një mundësi për të zgjeruar kapacitetet dhe për të identifikuar talente të reja. Ai prezantoi angazhimin e OSBE-së me AKSK-në në parandalim dhe ndërgjegjësim, përfshirë aktivitetet me të rinjtë dhe grupet më të cenueshme në internet. Në këtë kuadër, hakerimi etik dhe orientimi i aftësive drejt përdorimit të përgjegjshëm mund të ndihmojnë në përgatitjen e profesionistëve të ardhshëm. Partneritetet publike-private, të mbështetura në shkëmbimin e ekspertizës dhe koordinimin e procedurave, krijojnë gjithashtu mundësi për parandalim dhe reagim më efektiv ndaj incidenteve.

Nevoja për të punuar njëkohësisht me fuqinë punëtore ekzistuese dhe me brezin e ardhshëm të profesionistëve ishte në qendër të kontributit të Vanja Madžgalj. Ajo prezantoi punën e WB3C-së për identifikimin e nevojave të operatorëve të infrastrukturës kritike në rajon, si bazë për programet e zhvillimit të kapaciteteve për vitin 2027. Ndër fushat e evidentuara ishin siguria e sistemeve të kontrollit industrial, reagimi ndaj incidenteve, vazhdimësia e biznesit, ushtrimet dhe koordinimi ndërmjet sektorëve të ndërlidhur.

Madžgalj theksoi se zgjerimi i bazës së talenteve kërkon më shumë mundësi për gratë dhe për të rinjtë jashtë kryeqyteteve. Lidhja e arsimit me praktikën, mentorimi brenda industrisë dhe rrugët e qarta të zhvillimit profesional mund të ndihmojnë që aftësitë të përputhen me nevojat reale të punës. Përballë largimit të ekspertëve, ajo propozoi forcimin e qarkullimit të njohurive dhe përvojës ndërmjet institucioneve, bizneseve dhe universiteteve.

Përvoja e Forcave të Armatosura, e paraqitur nga nënkolonel Valëzim Lika, tregoi rolin e programeve akademike, praktikave mësimore, ushtrimeve kombëtare e ndërkombëtare dhe hackathon-eve në identifikimin e talenteve. Pas përzgjedhjes, zhvillimi profesional mbështetet përmes trajnimeve të avancuara. Lika theksoi gjithashtu se ekspertët e formuar në Forcat e Armatosura mund të kontribuojnë edhe në administratë apo në sektorin privat, duke e shtrirë përfitimin e këtij investimi në sigurinë kibernetike të vendit.

Diskutimi nxori në pah nevojën që politikat për burimet njerëzore të përfshijnë të gjithë rrugëtimin profesional: nga njohja e hershme me sigurinë kibernetike dhe përgatitja akademike, te përvoja praktike, punësimi dhe përditësimi i vazhdueshëm i aftësive. Për AKSK-në, institucionet, operatorët dhe partnerët, kjo kërkon një angazhim të bashkërenduar, që kapacitetet njerëzore të zhvillohen krahas përgjegjësive ligjore dhe ndryshimeve teknologjike.

Në hapje të konferencës, Drejtori i Përgjithshëm i AKSK-së, z. Bledar Kazia, vuri në qendër të fjalës së tij rolin e profesionistëve që kujdesen çdo ditë për sigurinë e sistemeve dhe vazhdimësinë e shërbimeve. Ai theksoi se administratorët e sistemeve, ekspertët e sigurisë dhe specialistët IT përbëjnë linjën e parë të mbrojtjes, ndërsa forcimi i sigurisë kibernetike kërkon përgjegjësi dhe angazhim të përbashkët.

“Sigurinë kibernetike nuk e ndërton dot një autoritet i vetëm, as AKSK-ja. Ne jemi në pjesën koordinatore, por pjesa më e madhe e punës së përditshme ju përket ju”, u shpreh z. Kazia.

Drejtori i Përgjithshëm evidentoi sfidat që sjell përdorimi i inteligjencës artificiale për zhvillimin e sulmeve dhe manipulimin e informacionit, si dhe angazhimin e Autoritetit për forcimin e kapaciteteve teknologjike e njerëzore, ngritjen e CSIRT-eve sektoriale dhe trajnimin e aktorëve të ekosistemit. Ai vlerësoi gjithashtu mbështetjen e SHBA-së, Bashkimit Evropian dhe partnerëve të tjerë në përmirësimin e aftësive mbrojtëse dhe reaguese të Shqipërisë.

Zëvendëskryeministrja, znj. Albana Koçiu, theksoi se siguria kibernetike lidhet drejtpërdrejt me funksionimin e shtetit, sigurinë e qytetarëve dhe besimin publik. Duke iu referuar pothuajse 32 milionë tentativave për sulme kibernetike gjatë nëntë muajve të parë të vitit, ajo nënvizoi nevojën për investime të vazhdueshme, identifikimin e dobësive dhe shkëmbimin e informacionit përpara se kërcënimet të shndërrohen në kriza. Znj. Koçiu rikonfirmoi mbështetjen e Qeverisë Shqiptare për forcimin e kapaciteteve dhe përafrimin me standardet e Bashkimit Evropian.

“Suksesi ynë nuk do të matet vetëm me numrin e sulmeve që kemi ndalur, por edhe me shërbimet që nuk janë ndërprerë, me të dhënat që kemi mbrojtur dhe me besimin që kemi ruajtur”, u shpreh ajo.

Zëvendësambasadori i Bashkimit Evropian në Shqipëri, z. André Rizzo, vlerësoi vendosjen e sigurisë kibernetike në qendër të agjendës së reformave të vendit. Ai theksoi mbështetjen e BE-së për ngritjen e kapaciteteve, përafrimin e legjislacionit dhe bashkëpunimin me institucionet evropiane e partnerët rajonalë, duke nënvizuar se qëndrueshmëria kibernetike e Shqipërisë kontribuon në sigurinë e Evropës në tërësi.

Programi i konferencës u përqendrua në tri çështje kryesore: zhvillimin e kërcënimeve kibernetike dhe ndikimin e teknologjive të reja; gatishmërinë reale të operatorëve përtej përmbushjes së kërkesave ligjore; si dhe kapërcimin e mungesës së specialistëve të kualifikuar. Këto tema sollën në vëmendje rëndësinë e bashkëpunimit ndërsektorial, zhvillimit të kapaciteteve dhe garantimit të vazhdimësisë së shërbimeve gjatë incidenteve.

Pjesë e programit ishte edhe një demonstrim praktik nga ekspertët e AKSK-së mbi përshkallëzimin e një incidenti kibernetik, nga zbulimi fillestar te koordinimi, vendimmarrja dhe rikuperimi i shërbimeve.

Përmes kësaj konference, AKSK synon të forcojë bashkëpunimin me operatorët dhe institucionet përgjegjëse, duke e lidhur zbatimin e kërkesave të sigurisë me aftësinë konkrete për të parandaluar, përballuar dhe menaxhuar incidentet kibernetike.

Për të parë konferencën e plotë: https://www.youtube.com/live/CU1ygnf3cfQ?si=XmKFGWBCgr7jgNcX

Mesazhet janë pjesë e një fushate të koordinuar, e cila ndjek një model të evidentuar edhe në të kaluarën dhe synon përhapjen e dizinformimit dhe shkaktimin e kaosit. Shpërndarja kryhet masivisht drejt adresave elektronike të publikuara në faqet zyrtare të institucioneve dhe në burime të tjera online. Përdorimi i këtyre adresave nuk nënkupton akses në sistemet apo llogaritë institucionale.

AKSK u rekomandon marrësve:

* Të mos u përgjigjen emaileve dhe të mos i përcjellin te persona të tjerë brenda apo jashtë institucionit.
* Të mos hapin lidhje ose bashkëngjitje, nëse ka të tilla.
* Të mos kryejnë asnjë veprim të kërkuar në mesazhe.

Situata është nën kontroll dhe, bazuar në vlerësimin e kryer, nuk ka arsye për shqetësim.

Autoriteti Kombëtar për Sigurinë Kibernetike (AKSK) ka hapur thirrjen për aplikime për Western Balkans Cybersecurity Marathon for Girls & Women 2026, e cila u drejtohet vajzave dhe grave nga Shqipëria, Bosnja dhe Hercegovina, Kosova, Mali i Zi, Maqedonia e Veriut dhe Serbia.

Gjatë Maratonës, pjesëmarrëset do të përfshihen në sesione interaktive trajnimi, laboratorë praktikë dhe sfida të sigurisë kibernetike, të zhvilluara përmes një platforme të dedikuar online. Programi synon t’u japë pjesëmarrëseve përvojë praktike, të forcojë aftësitë e tyre teknike dhe t’i bëjë pjesë të një komuniteti rajonal të vajzave dhe grave të reja të interesuara për zhvillimin e një karriere në sigurinë kibernetike. Në përfundim të Maratonës, pjesëmarrëset që do të arrijnë rezultatet më të larta do të shpërblehen me çmime.

Maratona është e hapur për vajza dhe gra të moshës 16–26 vjeç, të cilat janë studente, të sapodiplomuara ose në hapat e parë të karrierës në sigurinë kibernetike, teknologjinë e informacionit, shkencat kompjuterike, inxhinierinë kompjuterike, telekomunikacionin apo fusha të ngjashme.

Ky është edicioni i dytë i Maratonës, një nismë e nisur nga AKSK në vitin 2025 me fokus te fuqizimi dhe përfshirja e vajzave dhe grave të reja në sigurinë kibernetike. Pas edicionit të parë, këtë vit nisma zgjerohet në nivel rajonal, duke përfshirë pjesëmarrëse nga gjashtë vendet e Ballkanit Perëndimor.

Afati i aplikimit: 12 tetor 2026.
Apliko këtu: https://forms.cloud.microsoft/e/6GALVrfZiR?origin=lprLink

Drejtori i Përgjithshëm i AKSK-së, Bledar Kazia, theksoi se mbrojtja e fëmijëve online nis nga një marrëdhënie besimi me prindërit, ku mbikëqyrja shoqërohet me këshillim dhe fëmijët ndihen të lirë të tregojnë çfarë i shqetëson. Ai nënvizoi rëndësinë e edukimit të hershëm për sigurinë digjitale, përmes përfshirjes së sigurisë kibernetike në klasat e para, të gjashta dhe të dhjeta, në bashkëpunim me Ministrinë e Arsimit, si dhe vijimit të trajnimeve për prindërit, mësuesit dhe fëmijët.

Zëvendëskryeministrja Albana Koçiu nënvizoi se teknologjia duhet t’u shërbejë fëmijëve për të mësuar, krijuar dhe komunikuar, duke ruajtur sigurinë dhe mirëqenien e tyre. Ajo theksoi se përgjegjësia e përbashkët është t’i përgatisim fëmijët për të ardhmen dhe t’u japim prindërve njohuritë e mjetet e nevojshme për t’i mbrojtur.

Ministrja e Arsimit, Mirela Kumbaro, vuri theksin te partneriteti shkollë–familje dhe përfshirja aktive e prindërve në edukimin e fëmijëve, duke u ndalur te programi pas shkolle dhe “Çanta e prindit”.

Në aktivitet morën pjesë edhe përfaqësues të Policisë së Shtetit dhe Agjencisë Shtetërore për të Drejtat dhe Mbrojtjen e Fëmijëve. Gjatë trajnimit u dhanë orientime praktike për njohjen e rreziqeve online, reagimin ndaj përmbajtjeve dhe kontakteve të papërshtatshme, si dhe komunikimin me fëmijët për shqetësimet që hasin në internet.